- تعداد نمایش : 49
- تعداد دانلود : 47
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/2001
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2025 .19 .8170
سال : 19
شماره : 3
شماره پی در پی : 121
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 3،
،
شماره پی در پی 121
تحلیل و بررسی بازآفرینی روایت شمس و مولانا در رمان «ملت عشق» با تکیه بر بینامتنیت
صفحه
(285
- 308)
موسی پیری ، احمد فرشبافیان (نویسنده مسئول)، محمدعلی موسیزاده ، محمدرضا عابدی
تاریخ دریافت مقاله
: بهمن 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: اردیبهشت 1405
چکیده
هدف : هدف اصلی مقاله، تبیین نحوه اقتباس و بازآفرینی عناصر روایی، سبکی و معنایی از متن صوفیانه کلاسیک در رمان معاصر است. نقد و نظریه بینامتنیت یکی از رویکردهای نوین نقد ادبی در قرن بیستم به شمار میرود و روشی است برای خوانش متون ادبی برمبنای مقایسه و تطبیق. در واقع این نظریه ارتباط و تعامل متون با یکدیگر را بررسی میکند. پژوهش حاضر با رویکرد تطبیقی و بر اساس نظریه بینامتنیت، به تحلیل بازآفرینی روایت شمس و مولانا در دو منبع متفاوت ــ «مناقبالعارفین» افلاکی (قرن هشتم هجری) و رمان «ملت عشق» اثر الیف شافاک (قرن بیستویکم میلادی) ــ میپردازد.
روش : بررسیهای این پژوهش که به روش توصیفی-تحلیلی انجام گرفته است،
یافته ها : این تحقیق نشان میدهد که شافاک با بهره گیری از ساختارها و مضامین کلیدی مناقبالعارفین، از جمله ماجرای آزمون مریدان، نخستین دیدار شمس با مولانا، درخواست شراب، آغاز سماع، قتل شمس، انداختن پیکر او در چاه و صله دادن برای خبر از شمس فرآیندی از «بازنویسی دگرگونساز» را صورت داده است که طی آن الگوهای عرفانی سنتی در قالبی روانشناختی، روایی و انسانمحور بازتولید میشوند.
نتیجه : مقاله بر این نکته تأکید دارد که اقتباس شافاک نه تقلید بلکه بازآفرینی بینافرهنگی است که از طریق آن، میراث عرفان ایرانی در افق جهانی و مدرن بازخوانی میشود؛ به گونه ای که «ملت عشق» با تکیه بر منبع کلاسیک عرفان فارسی، الگویی از گفتگوی میان سنت و مدرنیته، شرق و غرب، و عرفان و روانشناسی معاصر را پدید آورده است.
کلمات کلیدی
مولانا
, شمس تبریزی
, ملت عشق
, بینامتنیت
- آلن، گراهام (۱۳۸۵) بینامتنیت*، ترجمه پیام یزدانجو، چاپ اول، تهران: مرکز
- احمدی، بابک (۱۳۸۹) ساختار و تأویل متن*، تهران: مرکز
- افلاکی عارفی، شمسالدین احمد (۱۳۶۲) مناقبالعارفین*، به کوشش تحسین یازیچی، جلد دوم، تهران: دنیای کتاب.-
- اله دادی دستجردی، زهره و جعفری، فاطمه (۱۴۰۰) «بررسی مبانیِ بینامتنیت ژرار ژنت در رمان نوجوان عقربهای کشتی بَمبَمک اثر فرهاد حسنزاده»، متنپژوهی ادبی*، دوره ۲۵، شماره ۸۸، صص ۱۴۲-۱۶۸
- ایبرمز، ام.اچ، گالست هرفم، جفری (۱۳۸۷) فرهنگ توصیفی اصطلاحات ادبی*، ترجمه سعید سبزیان، تهران: رهنما.-
- باختین، میخاییل (۱۳۹۵) تخیل مکالمه ای: جستارهایی درباره رمان*، ترجمه رؤیا پورآذر، تهران: نشر نی
- باختین، میخاییل- وی. ان. ولوشینوف (۱۹۸۶) مارکسیسم و فلسفه زبان*، ترجمه ال. ماتیکا و آی. آر. تیتونیک، لندن: انتشارات دانشگاه هاروارد
- تبریزی، شمسالدین محمد (۱۳۹۱) مقالات شمس*، تصحیح محمدعلی موحد، جلد دوم، تهران: خوارزمی
- تئودورف، تزوتان (۱۳۷۷) منطق گفتوگویی میخاییل باختین*، ترجمه داریوش کریمی، تهران: مرکز
- ژنت، ژرار (۱۹۹۷) پالیمسستها: ادبیات در مرتبه دوم*، ترجمه چانا نیومن و کلود دوبینسکی، لندن: انتشارات دانشگاه نبراسکا
- سخنور، جلال؛ سبزیان مرادآبادی، سعید (۱۳۸۷) «بینامتنیت در رمانهای پیتر اَکروید»، پژوهشنامه علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی*، شماره ۵۸، صص ۶۵-۷۸
- سلیمی کوچی، ابراهیم؛ قاسمی، نیکو (۱۳۹۸) «بررسی بینامتنی هفت وادی عشق منطقالطیر عطار در مرد نیمتنه و مسافرش از آندره شدید»، پژوهش ادبیات معاصر جهان*، ۲۴-۲، صص ۴۱۱-۴۳۲
- شافاک، الیف (۱۳۹۴) ملت عشق (چهل قانون عشق)*، ترجمه ارسلان فصیحی، تهران: ققنوس
- غیاثوند، مهدی (۱۳۹۲) «سیمای تأویل در آیینه بینامتنیت کریستوایی»، نشریه حکمت و فلسفه*، سال ۹، شماره ۳، صص ۹۷-۱۱۴
- کریستوا، ژولیا (۱۳۸۹) فردیت اشتراکی*، ترجمه مهرداد پارسا، تهران: نشر روزبهان
- کریستوا، ژولیا (۱۹۸۱) نشانه شناسی: پژوهشهایی برای یک تحلیل نشانه ای*، پاریس: انتشارات سوی
- مولوی، جلالالدین محمد (۱۳۶۲) مثنوی معنوی*، به اهتمام رینولد نیکلسون، دفتر دوم، تهران: امیرکبیر
- نامورمطلق، بهمن (۱۳۸۶) «ترامتنیّت: مطالعه روابط یک متن با دیگرمتنها»، پژوهشنامه علوم انسانی*، شماره ۵۶، صص ۸۳-۹۸
- نامورمطلق، بهمن (۱۳۹۰) درآمدی بر بینامتنیت، نظریه ها و کاربردها*، چاپ اول، تهران: سخن
- هاچن، لیندا (۲۰۰۶) نظریه ای در باب اقتباس*، نیویورک: راتلج.